ಕವಿಗೆ ಚಂದ್ರ ಹೆಂಡತಿಯ ಮೋರೆ..

        ಮೊನ್ನೆ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಗೆಂದು ಹೊರಗಡೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ನೇರಳೆ ಮರದಡಿ ನಿಂತು ನಿರುಕಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದೆ. ಆಗ ಈ ಮುರಿದ ರೆಂಬೆಯೊಂದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಬೆಳಗಿನ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು. ಸುಮ್ನೆ ಒಂದು ಫೋಟೋ ತೆಗೆದೆ. ಹಾಗೇ ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ನಿಂತೆ. ಎಂದೋ ಓದಿದ ಈ ಕವನ ತಟ್ಟನೆ ನೆನಪಾಯಿತೇಕೋ. ಮತ್ತೂ ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ನಿಂತೆ!
 
 ಕವಿಗೆ ಚಂದ್ರ ಹೆಂಡತಿಯ ಮೋರೆ
 ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಬರಿಯ ಕಲ್ಲು ಗುಂಡು
 ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ನ ತುಂಡು...

 ನಿಮಗಿಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿಯ ಮೋರೆ ಕಾಣಿಸಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಆದರೂ ಬಿಡದೆ ನೀವೂ ಗಮನಿಸಿ ನೋಡಿ ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗದು ಏನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆಂದು ಊಹಿಸಿ. ನೋಡೋಣ.


ಮಚ್ಚಟ್ಟು ಶಾಲೆಗೆ 'ಹಸಿರು ಶಾಲೆ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಗರಿ..

 
 ಮರವೇ ವರ ಎಂಬ ಮಕ್ಕಳ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರ ತಂಡ. 'ಒಂದು ಮರ ಸಾವಿರ ವರ' ಎಂಬ ಫೋಷ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಓದಿಕೊಂಡು ಶಾಲೆ ಒಳ ಹೊಕ್ಕರೆ ಅಂಜೂರ ಮತ್ತು ಮಂದಾರ ಗಿಡಗಳು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂಜೂರದ ಎಡ ಬಲಕ್ಕಿರುವ ಚಿಕ್ಕು, ತೆಂಗು, ನೆಲ್ಲಿ, ಅಜರ್ುನ, ಧೂಪ, ಕದಂಬ, ಸೀತಾಫಲಗಳು, ಬಾದಾಮಿ, ವಾಟೆ, ನೇರಳೆ, ಅಡಿಕೆ, ಹಾಲೆ, ಮಾವು, ನಿಂಬೆ ಸಾಗುವಾನಿ ಮುಂತಾದ ಗಿಡಗಳು ಶಾಲೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ತಮ್ಮ ನಗು ಚೆಲ್ಲಿವೆ. ಉರಗ, ತುಂಬೆ, ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿ, ಅರಶಿನ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಗಳು ಶುಂಠಿ, ಕಿರಾತ ಕಡ್ಡಿ ಮುಂತಾದ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಗಳು ಶಾಲೆಯ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ.
 ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿನ ಇಂಗು ಗುಂಡಿಗಳು, ತಿಪ್ಪೆ ಗುಂಡಿ, ಪೈಪ್ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್, ಶಾಲೆಯ ನೀರು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿನ ಅನನ್ಯತೆ, ವಿವಿಧ ಔಷಧಿ ಗಿಡಗಳ ಕುರಿತು ಮಕ್ಕಳು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ಭೂಮಿ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನ ಪತ್ರಿಕೆ, ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸ್ವಚ್ಚತೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಅಡುಗೆ ಕೋಣೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಶಾಲಾ ಕೈತೋಟ, ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿವಿಧ ಫೋಷಣೆಗಳು, ಹೀಗೆ ಶಾಲೆ ಕೈಗೊಂಡ ವಿವಿಧ ವಿನೂತನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು  ಗಮನಿಸಿದ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ ಶಾಲೆಗೆ ಹಸಿರು ಶಾಲೆ ಎಂಬ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಶೇಷ ಶಯನ ಕಾರಿಂಜ ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ಮಾಡಿದರು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ವೆಂಕಟೇಶ್ ನಾಯ್ಕ, ಪರಿಸರ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷೀಕಾಂತ, ಶ್ರೀ ದಿನೇಶ್ ಶೆಟ್ಟಿಗಾರ್ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ ಕಾರ್ಯದಶರ್ಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ಸಸ್ಯ ಶ್ಯಾಮಲದ ದಿನೇಶ ನಾಯಕ್ ವಿಟ್ಲ ಇವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು.

ಹಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ನೆನಪಿನ ಉಯ್ಯಾಲೆ..

ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ   ಪ್ರಕಟವಾದ  ನನ್ನ  ಲೇಖನ ನಿಮ್ಮ ಭಾನುವಾರದ  ಓದಿಗೆ....

ಸಣ್ಣಗೆ ಹನಿವ ಮಳೆ. ಹನಿ ಹನಿಯಲ್ಲೂ ತಣ್ಣನೆಯ ಗುಟುರು ಚಳಿ. ಅಮ್ಮನಂತೆ ತಬ್ಬಿ ಮುತ್ತಿಕ್ಕಿ ಹೋಗುವ ಮಂಜು. ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಚಪ್ಪರ ಹಾಸಿದಂತಹ ಮುಗಿಲು. ಮನಸ್ಸೆಲ್ಲಾ ಆದ್ರ. ಸಣ್ಣ ಮನಃಕಂಪನ. ಇನಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ತವಕದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಬೀಸುವ ಕುಳಿಗರ್ಾಳಿ. ಏಕಾಂತ. ಹಳೆಯ ಸಿನಿಮಾ ಸೆಟ್ಟಿನಂತಹ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ. ಚುಮುಚುಮು ಚಳಿಗೆ ನಿಲ್ದಾಣವೇ ತಣ್ಣಗಾದಂತಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಗಡಿಬಿಡಿ ಇಲ್ಲದೇ ಬೆಚ್ಚಗೆ ಕುಳಿತ ಜನ. ಸ್ವೆಟರಿನೊಳಗಿಂದ ಇಣುಕುವ ಸುಂದರಿಯರ ಅರವಿಂದ ಅಂದ ಸವಿಯುತಲಿದ್ದೆ. ಅವರನ್ನು ನೋಡದಂತೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಹೆಂಡತಿಯ ನಿಶೇಧ.



ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದರೆ ಕಾಲವೇ ನಿಂತ ಅನುಭವ. ಸುಮ್ಮನೆ ಕುಳಿತವನ ಮನಸ್ಸು ನೂರಿನ್ನೂರು ವರ್ಷ ಹಿಂದಕ್ಕೊಡುತ್ತೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾದ ಉದಕ ಮಂಡಲದಿಂದ ಹೊರಡುವ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿದ್ದೆವು. ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೈಲು ಸಂಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದೂ. ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತ ರೈಲು 2004ರಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು. ಹಳೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್ನ್ನು ಹಾಗೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಅದೇ ಹಳೆಯ ಇಂಜಿನ್ನನ್ನು ಈಗಲೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ! 


ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ಮಧುರ ಮುಂದುವರಿಕೆ:-
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯಂತೆ ಗೋಚರಿಸುವ ಸಣ್ಣ ನಿಲ್ದಾಣ. ಇದನ್ನು ನಿಮರ್ಿಸುವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತೆ. ಮಗನೋ ಆಟದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿದ್ದ. ಅವನದೊಂದು ಚಿತ್ರ ತೆಗೆದು ನನ್ನ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮುಳುಗಿದೆ. ಕಡಿದಾದ ಪರ್ವತದ, ಬರೋಬ್ಬರಿ 2203 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿಮರ್ಿಸಿದ ನಿಲ್ದಾಣ. ಸುತ್ತಲೂ ದಟ್ಟ ಕಾಡಿದ್ದಿರ ಬಹುದು ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ. ವನಸಿರಿಯೇ ಮುಗಿಲು ಮುಟ್ಟಿರುವ ಕಾಲ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಜಾರುತ್ತಿತ್ತು ಮನಸ್ಸು.
Narrow gaze train Ooty

ಬ್ರಿಟಿಷರೇ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದಂತಿದ್ದ ರೈಲು. ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್ ರೈಲು ಹತ್ತಿದರೆ ಯಾರೋ ನಮ್ಮನ್ನು ನೂರಿನ್ನೂರು ವರ್ಷ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ನೂಕಿದ ಭಾವ. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಡಾಲ್ಹೌಸಿಯೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಬಂದಂತ್ತಿತ್ತು. ರೈಲಿನಲ್ಲಿರುವುದು ಇಕ್ಕಟಾದ 3 ಬೋಗಿಗಳು. ನಾಲ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ ಎಂಟು ಜನರು. ಕಿಟಕಿಗಾಗಿ ನೂಕಾಟ ಬೇರೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ. ಹಿಂದೊಂದು ಮುಂದುಗಡೆಯೊಂದು ಉಗಿ ಇಂಜಿನ್. ರೈಲು ತುಂಬಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಮುದುವೆಯಾದ ಜೋಡಿಗಳು. ಅವರ ನಡುವೆಯೊಂದು ಹಳೆ ಜೋಡಿ ಚೆನೈಗೆ ಹೊರಟಿದ್ದರು! ! ಅವರ ಜೊತೆ ಹರಕು ಮುರುಕು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ನಲ್ಲಿ ಏನೇನೋ ಮಾತನಾಡಿಕೊಂಡೆವು. ಹೊರಟ ಕೆಲ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಗಂಡನ ಭುಜಕ್ಕಾನಿದಳು ಅವಳು. ಹೊರಡಲಿನ್ನು ಕೆಲವೇ ಸಮಯ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಹಳೆಯ ಭೋಗಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಚನೆ ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಟೇಷನ್ ಮಾಸ್ಟರ್ರೇ ಬಂದು ಬಾಗಿಲು ಹಾಕಿ ಹೋದರು! ನಾವೇ  ಮಹಾರಾಜರೆಂಬ ಭಾವ ಕೊಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು.


ವಿರಾಮ ಪ್ರಯಾಣ:
ವಿರಾಮ ಜೀವಿಯಂತೆ ರೈಲು ಅವಸರಿಸದೇ ಚುಕುಬುಕು ನಾದ ಮಾಡಿತು. ಆಗಲೇ ಮನಸು ಇಹಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದ್ದು. ಉದಕ ಮಂಡಲದಿಂದ ಅದು ಹಸಿರ ಹೊದ್ದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಏದುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ಮದುವಣಗಿತ್ತಿಯಂತೆ ಹೊರಟಿತು ನೋಡಿ. ಇಕ್ಕೆಲಗಳ ಟೀ ಎಸ್ಟೇಟುಗಳ ನಡುವೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ತೆವಳುತ್ತಾ, ಧಾವಂತವಿಲ್ಲದ ವಿರಾಮ ಪಯಣ. ಬಸವನ ಹುಳುವಿನ ವೇಗ. ಟೀ ಎಸ್ಟೇಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಪ್ಪು ಕೊಯ್ಯುವ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಂದಿ ಕಾಣಸಿಕ್ಕರು. ಜನರೇ ಇಲ್ಲದ ಚಳಿ ಹೊದ್ದ ಸಣ್ಣದಾದ ಕೆಲಸದವರ ಮನೆಗಳು. ಚಹ ತೋಟದ ನಡುವೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಸಿಲ್ವರ್ ಓಕ್ ಮರಗಳು. ಮೊಡ ಅಮರಿಕೊಂಡ ಬೆಟ್ಟ ಗುಡ್ಡಗಳು. ಉದಕ ಮಂಡಲದಿಂದ 52 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದ ಮೆಟ್ಟುಪಾಳಯಂ ತಲುಪಲು ಅದು 5 ಗಂಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದರೆ ಅದರ ವೇಗವನ್ನು ನೀವೇ ಊಹಿಸಿ. ನಮ್ಮ ಜೊತೆ ಎರಡು ನವ ದಂಪತಿಗಳು ಹೊಸ ಹಾದಿ ಮರೆತು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಏನು ಕಂಡರೋ ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಡಿದಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಗರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೊಕ್ಕು, ಬೆಟ್ಟವಿಳಿದು, ಕಣಿವೆಗಳ ದಾಟುತ್ತಾ ಸಾಗುವ ಪ್ರಯಾಣ ರೋಚಕ. ಪ್ರತಿ ಸುರಂಗವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಹೊರ ಬಂದಾಗಲೂ ವಿಭಿನ್ನ ನೋಟ. ಹೂ ಹೊತ್ತ ಗಿಡ ಮರಗಳು. 250 ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಹಾದು ಬಂದಿದ್ದೆವು! ಕೂನೂರು ಎಂಬ ಸ್ಟೇಷನ್ವರೆಗೂ ಬಲಕ್ಕಿದ್ದ ಆಳ ಪ್ರಪಾತ ಕಣ್ಣೂರಿನ ನಂತರ ಎಡಕ್ಕೆ ಹೊರಳಿಕೊಂಡಿತು. ಇಣುಕಿದರೆ ಹೃದಯ ಬಾಯಿಗೆ. ಹೊರಗೆ ಸಣ್ಣಗೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಟೇಷನ್ಗಳನ್ನೂ ಹಳೇ ಕಾಲದಂತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಪೋಟೊದೊಳಗೊಂದು ಪೋಟೋ


ಹಿಂದಕ್ಕೋಡುವ ಮನಸ್ಸು:
ರೈಲು ಮುಮ್ಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸಿದರೆೆ ಮನಸ್ಸು ಹಿಮ್ಮುಖ ಚಲಿಸಿತು. ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿನ ಕಾಡು ಹೇಗಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಮನಸ್ಸು ಹಿಂದಕ್ಕೊಡಿತು. ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆಂದು ಬಂದವರು ಇಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿ ಇಲ್ಲಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೊಡುವ ಉದಕಮಂಡಲದ ಚಿತ್ರ ಅನನ್ಯ. ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಹೆಂಗಸೊಬ್ಬಳು ಮವತ್ತು ಮರುಷದ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಳೆಯನ್ನು ನೆನೆದಳು. ಅಂದಿನ ಮಳೆ ಈಗ ಇಲ್ಲವೆಂದಳು. ಸುತ್ತಲಿನ ಸಿಕ್ಕುಗಳ ಮರೆತು ಅಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಮಾಡ ಹತ್ತಿತ್ತು ಮನಸು. ಈ ನೂರಾರು ಸುರಂಗಗಳ ನಿಮರ್ಿಸಲು ಅಂದಿನ ಜನ ಪಟ್ಟ ಪಾಡು ಎಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ್ದು. ಅವರ ಕಳೆದ ನೀರವ, ನಿಲರ್ಿಪ್ತ ರಾತ್ರಿಗಳ ನೆನೆಸಿಕೊಂಡರೆ ಭಯವಾಗುವುದು. ನೀಲಗಿರಿ ಕಾಡಿನ ಜೀವಿಗಳ ನಡುವೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅನಿವರ್ಾಯತೆ. ಚಳಿ ಮತ್ತು ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟ ಬೇರೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಇಚ್ಚಾಶಕ್ತಿಯ ವಿರಾಟ ದರ್ಶನವೇ ನಮಗಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿಚಿತ್ರವೆನಿಸುವ ಹೆಸರಿನ ಕಾಡ ನಡುವಿನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹಾದು ಅದು ಕೂನೂರ್ ತಲುಪಲು ಸಣ್ಣಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಳೆ ನಮಗಾಗಿ ಕಾದಿರುವಂತೆ ಹೊಯ್ಯತೊಡಗಿತು. ಜಪ್ಪಯ್ಯವೆಂದರೂ ಒಂದು ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೆಸರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲುಳಿಯದು.


A Silent village on the way to Ooty to Mettupallayam

ರೈಲು ಅಲ್ಲೊಂದು ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ನಿಂತು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡು ನೀರು ಕುಡಿದು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯಾಣ ಆರಂಭಿಸಿತು. ತಣ್ಣಗಿನ ಚಳಿಗೆ ಬಿಸಿ ಕಾಫಿ ಸವಿದು ನಾವೂ ಹೊರೆಟೆವು ಅದನ್ನೇರಿ. ಬಲಭಾಗದ ಸ್ವರ್ಗ ಸದೃಶ ಭೂ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳು ಮುಗಿದು ಈಗ ಎಡ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊರಳಿ ಕೊಂಡಿತು. ಮನ ತಣಿಯುವವರೆಗೂ ನೋಡುತ್ತಾ ಮೆಟ್ಟುಪಾಳಯಂನ್ನು ಸಂಜೆ 7 ಗಂಟೆಗೆ ತಲುಪಿದೆವು. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆರಡು ಬಾರಿಯಂತೆ ಚಲಿಸುವ ರೈಲು ಜನಮಾನಸದ ಜೀವನಾಡಿಯಂತಿದೆ. 
ನೂರು ವರ್ಷ ಪೂರೈಸಿರುವ ಇದು ಡಿಸೆಲ್ ಚಾಲಿತ ಸ್ವಿಸ್ ಇಂಜಿನ್ನಿಂದ ಓಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಳೆಯ ವಿನ್ಯಾಸದ ಟಿಕೀಟುಗಳನ್ನು  ಇನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 50 ಕಿ.ಮೀಗಳಿಗೆ ರೂ. 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಪಾವತಿಸುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 15 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಒಂದು ಸುಮಧುರ ಪ್ರಯಾಣದ ಅನುಭವ ನಿಮಗೆ ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೇಕೆ ತಡ ಈ ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಮರ ಹೆಗಲಿಗೇರಿಸಿ ಹೊರಡಿ.
- ಶ್ರೀಧರ್. ಎಸ್. ಸಿದ್ದಾಪುರ.





ಪ್ರಧಾನಿಯ ನ್ನೆ ಕಟಕಟಯಲ್ಲಿ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾತ ಮತ್ತು ಹ ೂ ಕಣಿವೆ...

ಹೂ ಕಣಿವೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ನೆತ್ತರ ಚರಿತ್ರೆ.........

     ಬದುಕೆಂಬ ಅಯಸ್ಕಾಂತ ಸೆಳೆದ್ದದ್ದು ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಹೂ ಕಣಿವೆಗೆ. ನಾವು ಲಾಚುಂಗ್ ಹಾದು ಯುಮ್ತುಂಗ್ ವ್ಯಾಲಿ ನೋಡುವ ತವಕದಲ್ಲಿದ್ದೆವು. ಮಧ್ಯೆ ಉಳಿದದ್ದು ಒಂದು ದಿನ ಮಾತ್ರ. ಸುಮ್ಮನೆ ಕಳೆಯುವುದೇಕೆಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಲದ ಪುಟಾಣಿ ಹಳ್ಳಿ ಕಾಲಿಪೊಂಗ್ ನೋಡೋಣ ಎಂದುಕೊಂಡೆವು. 
ಹೂಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ..

ಹಿಮ ಹೊದ್ದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ...

    ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಭಾನುವಾರ. ಪೇಟೆ, ಬೀದಿಗಳೆಲ್ಲಾ ಭಯವಾಗುಷ್ಟು ಖಾಲಿ ಖಾಲಿ. ಅಂಗಡಿ ಮುಂಗಟ್ಟುಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದವು. ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಸ್ಸು ಗ್ಯಾಂಗ್ಟಾಕ್ ಕಾಲಿಪೊಂಗ್ ನಡುವೆ ಚಲಿಸುತ್ತೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬಗ್ದೊದ್ರದಲ್ಲಿಳಿದು ಡಾಜರ್ಿಲಿಂಗ್ ನೋಡಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾಲಿಪೋಂಗ್ ತಲುಪಿದೆವು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ 12,000ದಷ್ಟು ವಿಮಾನಯಾನ ಖಚರ್ು ಮತ್ತು 10 ಸಾವಿರದಷ್ಟು ತಿರುಗಾಟದ ವೆಚ್ಚ ನಮ್ಮ ಜೋಳಿಗೆಯಿಂದ ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು. 
ಇದ್ದ ಒಬ್ಬೇ ಒಬ್ಬ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಚಾಲಕ ರಜತ್ನಲ್ಲಿ ಊರು ತೋರಿಸಲು ಚೌಕಾಸಿಗಿಳಿದೆವು. 2200ಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ವಾಹನವೊಂದು ಪಡೆದುಕೊಂಡೆವು. ಮಣ ಮಣ ಮಂತ್ರಿಯಂತೆ ಗುಣು ಗುಣಿಸುತ್ತಾ ಬೆಳಗ್ಗೆ 7.30ಕ್ಕೆ ತಡವಾಗಿ ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತನೊಬ್ಬ ಹಾಜರಾದ.  ಈ ಊರಿನ ಯಾರಿಗೂ ಧಾವಂತವಿದ್ದಂತೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಸಮಯಕ್ಕೂ ಕೂಡ!
ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಬಿದಿರ ಮೆಳೆಗಳ ಪುಟಾಣಿ ಹಳ್ಳಿ ಕಾಲಿಪೊಂಗ್. ಶಾಂತ ಸಜ್ಜನ ಊರು. ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನವಿದ್ದರೂ ಗದ್ದಲವಿಲ್ಲದೆ ಶಾಂತವೋ ಶಾಂತ. 1700ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಾಲ್ಕಾರು ಮನೆಗಳಿದ್ದ ಊರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿವೆ. ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದ ಊರು ಟಿಬೆಟ್ ಆಕ್ರಮಣವಾದ ತರುವಾಯ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕಿತು ಎನ್ನಬಹುದು. ಭೂತಾನ್ನ ರಾಣಿ ವಾಸದ ಸುಂದರ ಕಟ್ಟಡ ನೋಡಿ ಬಂದೆವು. ಊರ ಸನಿಹದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಸುಂದರ ದುರಪಿನ್ ಮಾನೆಷ್ಟ್ರಿಯೊಂದು ದುರ್ಪಿನ್ ದಾರಾ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದೆವು. ಮಾನೆಷ್ಟ್ರಿಗಳ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಊರಿನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಡುವುದು ನಮಗೊಂದು ಸವಾಲು. ಊರಿನ ಸುಂದರ ಚಿತ್ರ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಡೆದೆವು.
ನಾವು ಬೆಳಗ್ಗೆ 7 ಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಲಾವಾ, ರಿಷಿ ಸರ್ಕಲ್, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾನೆಷ್ಟ್ರಿ ಸುತ್ತಿ ಸಂಜೆ ನಾಲ್ಕರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಾಪಾಸು ಬಂದೆವು. ಭೌದ್ದಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸುವ ತವಕವಾದರೂ ಅವರ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಭಂಗ ತರುವ ಮನಸಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಣಿಸರ ಹಿಡಿದು ಜಪದಲಿ ನಿರತರವರು. ಸಂಜೆಗೆ ಊರು ಸುತ್ತುಲು ಹೊರಟಾಗ ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರು ಅಂಗಡಿ ಎದುರು ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಮಾತಿಗೆ ಎಳೆದೆವು. ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷಿ ಸ್ವಭಾವದವರಾದ ಅವರು ನಮ್ಮೆದುರು ಮನದ ಇಂಗಿತವನ್ನು ತೆರೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಿಷ್ಟು.
ಹೆಸರು ತಾಶಿರಿಂಗ್ ಸಾಂಗ್ಪೋ. ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ ಒಳ್ಳೇ ಮನುಷ್ಯ. ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಚ್ಚಾರ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಈಗಲೂ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಸ್ಪೆಲಿಂಗ್ನ್ನು ಅವರೇ ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ಕತೆಯನ್ನು ನಮ್ಮೆದುರಿಗೆ ಹೀಗೆ ತರೆದಿಟ್ಟರು.
ನೆತ್ತರ ಚರಿತ್ರೆ:- 
ತಾಷಿರಿಂಗ್ ಸಾಂಗ್ ಪೊ

ನಾನು, ತಾಶಿರಿಂಗ್ ಸಾಂಗ್ಪೋ, ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ತಣ್ಣಗೆ ಟಿಬೆಟ್ನಲ್ಲಿದ್ದೆವು. ಉತ್ತಿ, ಬಿತ್ತಿ, ಉಂಡುಟ್ಟು ಸುಖವಾಗಿದ್ದೆವು. ನಿರಭ್ರ ನೀಲಾಕಾಶ ಸರಳ ಜೀವನ ನಮ್ಮದಾಗಿತ್ತು. ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಕೂಲಿಗರೇ ಆಗಿದ್ದೆವು. ರಾತ್ರೋ ರಾತ್ರಿ ನಮ್ಮ ಅರಿವಿಗೆ ಬರದಂತೆ ಚೀನಾ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು. ನಮ್ಮ ಸಂಸಾರವೆಲ್ಲಾ ಚಲ್ಲಾ ಪಿಲ್ಲಿ. ಇವರ ಪ್ರಭುತ್ವ ಒಪ್ಪದವರು ಕಾಲಡಿ ಸಿಲುಕಿದ ಇರುವೆಗಳಂತಾದರು. ರಾತ್ರೋ ರಾತ್ರಿ ಅವರೆಲ್ಲಾ ಊರು ಬಿಟ್ಟರು. ನಾವು ಕೂಡ ಊರು ಬಿಟ್ಟೆವು. ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಹಗಲು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತು ಹಲವು ದಿನ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದೆವು. ಎಷ್ಟು ದಿನ ಹೀಗೆ ಕಳೆದೆವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಚೀನಿಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ರಹದಾರಿ. ದಾರಿ ಇಲ್ಲದ ಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಸಂಚಾರ. ಹಾವು, ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಭಯ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮನುಷ್ಯರ ಭಯ! ಎರಡು ಪುಟಾಣಿ ಮಕ್ಕಳು ಬೇರೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ದಾರಿಯಿಲ್ಲದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಗುರಿಯಿಲ್ಲದ ಸಂಚಾರ! ನಮಗಚ್ಚರಿ ಈಗ. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಪ್ರಯಾಣದ ಬಳಿಕ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕಾಲಿಪೊಂಗ್ ತಲುಪಿದೆವು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುದು ಹೊಸ ಸಾಹಸ ಯಾತ್ರೆ. 'ಹಿಂದಿ ಚೀನಿ ಬಾಯಿ ಬಾಯಿ' , ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಹಾದಿಯಿಲ್ಲದ ಹಾದಿಯ ಪಾಲಾದರು. ಇನ್ನೊಂದಿಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕಾಡು ಪಾಲಾದರು! ಉಳಿದವರೆಷ್ಟೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ? ,ಎಂದರು ತಾಶಿರಿಂಗ್ ಸಾಂಗ್ಪೋ. 
ನಮಗೆ ಇತಿಹಾಸ ಸೇರಿದ ಕ್ರೂರ ಆಕ್ರಮಣದೊಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಪಶರ್ಿಸಿ ಬಂದ ಅನುಭವವಾಗಿತ್ತು. ಟಿಬೆಟ್ನಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ಬಂದ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಇಲ್ಲೀಗ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನೀಗ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಬೀಡೆನ್ನಲು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ. ಓಡಿ ಬಂದ ಅವರ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮನ್ನು ದುದರ್ಿನಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳಿದ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಬಗೆಗೆ ಅವರು ತಾಳಿದ ನಿಲುವು ಏನು? ಜೀವನವನ್ನು ಅವರೆದುರಿಸಿದ ರೀತಿಯ ಊಹಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅಚ್ಚರಿ! ಸ್ಪೂತರ್ಿಯ ಚಿಲುಮೆ ಚಿಮ್ಮುವುದು! ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೆರಳದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ. ಏನೆಲ್ಲಾ ಕೇಳುವುದಿತ್ತು ಆ ಅಜ್ಜನಲ್ಲಿ. ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಸಮಯ ಸಾಲಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಹೇಳಿ ಹೊರಟೆವು. ನಮ್ಮ ಅನುಭದ ಬುತ್ತಿಗೆ 74ರ ಆ ಅಜ್ಜನ ಪ್ರೀತಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿಂದ ನಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣ ಲಾಚುಂಗ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಗೆ.
ಲಾಚುಂಗ್ ಎಂಬ ಪರ್ವತದ ಮರಿ:-
ಕಾಲಿಪೊಂಗ್ನಿಂದ ತೀಸ್ತಾ ನದಿ ಸವರಿಕೊಂಡು, ಗ್ಯಾಂಗ್ಟಾಕ್ ದಾಟಿ ಎರಡು ಹಿಮಬೆಟ್ಟಗಳ ಮಡಿಲಾದ ಸ್ವರ್ಗ ಸದೃಶ ಲಾಚುಂಗ್ನಲ್ಲಿದ್ದೆವು. ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ ನಡು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ. ಬಿಸಿಯೂಟ ಹೊಟ್ಟೆಗಿಳಿಸಿದೆವು. 
ತುಂಬಾ ಎಂಬ   ಬಿೀರು

ಲಾಚುಂಗ್ನಲ್ಲಿ ರಾಗಿಯಿಂದ ತಯಾರಾಗುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಿಯರಾದ 'ತುಂಬಾ' ತುಂಬಾನೇ ಜನಪ್ರಿಯ. ಹೀರುವವರಿಗೆ ಚಂದದ ಮರದಿಂದ ಕೊರೆದ ಮಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೀಡುವರು. 'ಬಿದಿರ' ಹೀರು ಕೊಳವೆ ಹೀರಲು ಕೊಡುವರು. ಇಲ್ಲಿನವರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಿಸಿ ನೀರನ್ನು ಅದಕೆ ಸೇರಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ಸೇರು ಬಿಯರು ಹೀರುವುದ ನೋಡುವುದೇ ಚಂದ. ನಾವು ಬಂದಿಳಿದ ನಡು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತು  'ತುಂಬಾ' ಬೇಕೇ,  ಎಂದು ಕೇಳಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿ ಬೀಳಿಸಿದರು.
ಹಳ್ಳಿಯ ಪೂರ್ವ ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದೆವು. ಎದುರಿಗಿನ ಪರ್ವತವೊಂದು ಆಗಲೋ ಈಗಲೋ ಬೀಳುವಂತಿತ್ತು. ಸನಿಹದಲ್ಲೊಬ್ಬಳು ಜಲಕನ್ಯೆ ತನ್ನ ವಯ್ಯಾರ ತೋರುತ್ತಾ  ಕರಗಿ ಕಲ್ಲಿಗಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹಿಮಧಾರೆಯ ಬಿಳಲುಗಳ ಕ್ಯಾಮರದೊಳಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತವು. ಕದ್ದು ಕದ್ದು ತನ್ನ ಪೋಟೋ ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳುತಲಿದ್ದಳು ಜಲಕನ್ಯೆ! 
ಊರ  ನಡುವಿನ  ಜಲ  ಕನ್ಯೆ...
   ಇದೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಗೋಧಿ, ಹೂಕೋಸು, ಸಾಸಿವೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ದಾಟಿ ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿತ್ತು ನಮ್ಮ ಹೋಂ ಸ್ಟೇ. ಉದ್ಯಾನವನದ ನಡುವಿನ ಮನೆಯಂತಿತ್ತು ನಮ್ಮ ಹೋಂ ಸ್ಟೇ. ಕೋಣೆಯಿಂದ ಕೈ ಹೊರ ಚಾಚಿದರೆ ಹೂ ಕೋಸಿನ ಸಣ್ಣ ವನ. ಮುದುಕಪ್ಪನೊಬ್ಬ ಮೇವು ಹೊತ್ತು ಹೊರಟಿದ್ದ. ಕ್ಯಾಮರ ಹಿಡಿದ ನನ್ನನ್ನು ವಿಚಿತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂಬಂತೆ ನೋಡಿ ಹೊರಟು ಹೋದ. 
ಊರು ಸುತ್ತಲು ಹೊರಟೆವು. ಶಾಲು, ಸ್ವೆಟರು ಮಾರುವ ಅಂಗಡಿಗಳ ಸಾಲು. ರವ ರವನೇ ಬೀಸುವ ಹಿಮ ಗಾಳಿ. ಎರಡು ದಿನಗಳಿಂದ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಳೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಆದ್ಯಾತ್ಮ ಚಿಂತನೆಗೆ, ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದ ತಾಣ. ಜನರ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಮಾರು ಹೋದೆವು. ಬಜ್ಜಿ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೋಂಡಾ ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಎದುರಿಗಿನ ಜಲಪಾತ ನೋಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತೆವು. ಕಾಲವೇ ಕುಕ್ಕುರುಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಅನುಭವ. ಜನ, ಜೀವನ ಬಹಳ ನಿಧಾನ. ಚಳಿ ಅಡರುವ ಮುನ್ನವೇ ಎರಡೆರಡು ಹೊದಿಕೆ ಹೊದ್ದು ಮಲಗಿದೆವು. 
ಹೂ ಕಣಿವೆಯತ್ತ


ಮನೆಯೆದುರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ದನದಿಂದ ಹಾಲು ಕರೆಯುವವರಲ್ಲಿ ಬೇಡಿ ಒಂದೆರಡು ಲೋಟ ಹಾಲು ಕುಡಿದೆವು. ಲಾಚುಂಗ್ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಹೂ ಕಣಿವೆ ಕೇವಲ 23 ಕಿ. ಮೀ.. ಹೂ ಕಣಿವೆ ಕಣಿವೆಗಳ ಸ್ವರ್ಗವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ದೂರ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ದಾರಿ ದುರ್ಗಮ. ಒಮ್ಮೆಯಂತೂ ದಾರಿಗಡ್ಡವಾಗಿ ಬಂಡೆಗಳ ರಾಶಿ ಬಂದು ಬಿದ್ದಿತ್ತು! 'ದಾರಿ ಕಾಣದಾಗಿದೆ' ಹಾಡಿ ಕೊಂಡೆವು. ಚಾಲಕನಿಳಿದು ಹೋಗಿ ಸರಿ ದಾರಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ. ಭೂ ಕಂಪನಗಳಿಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯನೆಂದ ನಮ್ಮ ಚಾಲಕ. ಒಂದು ಕಲ್ಲು ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೂ ನಾವು ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ದಿನ ನಿರ್ಜನ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯಬೇಕಿತ್ತು. ಭೂಕಂಪನದ ಅನುಭವವೂ ನಮ್ಮ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿತ್ತು. ಅಡಿಗಡಿಗೂ ಹೊಂಡಗಳ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಹೇಗೋ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಲಾಚುಂಗ್ನ 9,500 ಅಡಿಯಿಂದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಜೋಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಬಿಟ್ಟೆವು. ಶಿಂಗ್ಬಾ ರೇಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಸ್ಯಾಂಚುರಿಯಲ್ಲಿದಲ್ಲಿದ್ದೆವು. ಹಕ್ಕಿಗಳ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ಯಾಂಚುರಿಯಂತೆ ಇದೊಂದು ಪುಷ್ಪಗಳ ಸ್ಯಾಂಚುರಿ. ಮಾಚರ್್ನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ ಪುಷ್ಪಗಳ ಹಬ್ಬ! ನೋಡುವ ನಮ್ಮ ಭಾಗ್ಯವೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಧನ್ಯರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತೆ. ನೋಡ ನೋಡುತ್ತಾ ಪ್ರಕೃತಿ ನಮ್ಮನ್ನಿಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗವಿಯನ್ನಾಗಿಸುತ್ತೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕವಿಯಾಗಿಸುತ್ತೆ. ಸುಮಾರು 14,000 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೆವು.
ಕಣಿವೆಗಳ ನಡುವೆ ಹಿಮ ಕರಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹರಿವ ನದಿ. ಬೆಟ್ಟಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಕುರಿಯ ತುಪ್ಪಳದಂತೆ ಹರಡಿದ ರೇಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಕಾಡುಗಳು. ಕಣಿವೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕುವ ಪುಷ್ಪದಂಗಳ. ಲಾಚುಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಅವಸರವಾಗಿ ಹರಿವ ತೀಸ್ತಾ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಂದಗಮನೆ. ವಿಸ್ತಾರದ ಹರವು, ಆಳ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ನೀಲಾಕಾಶದ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ನೀಲಿಗಟ್ಟಿದ ನದಿ. 'ಹೂವು ಹಾಸಿಗೆ' ಎಂದು ಅಡಿಗರು ಹೇಳಿದ ರೂಪಕವು ನಿಜವಾಗಿದೆ. ಈ ಹೂ ಚಿತ್ತಾರವನ್ನು ಸವಿದು ಯುಮ್ತುಂಗ್ ಕಣಿವೆಯವರೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದೆವು. ಸುಮಾರು 15 ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಪುಷ್ಪಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ. ನೋಟ ಹರಿಸಿದ ಕಡೆ ಹಿಮ ಮತ್ತು ಹೂ. ಐದು ಜಾತಿಯ ರೇಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್ಗಳಿದ್ದವು. 

ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ, ಕೇಸರಿ, ತೆಳು ನೇರಳ, ಅರಶಿನ, ಒಂದಕ್ಕಿಂತೊಂದು ಚೆನ್ನ. ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತರೆ ನೋಡುವವನ ಹೃದಯ ವಿಸ್ಮೃತಿಗೆ ಜಾರುತ್ತೆ. ಇವೆಲ್ಲಾ ದೊಡ್ಡ ಹೂಗಳ ಹೆಸರು ಬಲ್ಲವುಗಳ ಪ್ರವರವಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಪುಷ್ಪಗಳ ಲೆಕ್ಕವಿಟ್ಟವರ್ಯಾರು. ಪುಷ್ಪ, ತರುಲತೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರಿಗೆ , ನನ್ನಂತಹ ಭಾವುಕರಿಗೆ ಸುಗ್ರಾಸ. ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮರ ಬದಿಗಿಟ್ಟ ಗಳಿಗೆಗಳ ನೆನಪಿಲ್ಲ. 
ಸೂಚಿ    ಪರ್ಣ  ಕಾಡುಗಳು...


zero point ಬಳಿ...

ಕೈಚಾಚಿದ ಮನುಜರಂತೆ ಕಾಣುವ ಸೂಚಿಪರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಹಿಮ ಕರಗಿದ ತೊರೆಗಳ ಹಾದು ಯುಮ್ತುಂಗ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿದ್ದೆವು. ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಜೀರೋ ಪಾಯಿಂಟ್ಗೂ ಹೋಗಿ ಹಿಮಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮಾತಾಡಿಸಿ ಬರಬಹುದು. ಹಿಮದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವ ಓಡಾಡುವ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಲಭ್ಯ. ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳ ಜಕರ್ಿನ್ ಒಂದರ ಬಾಡಿಗೆ 100 ರಿಂದ 200. ಕೆಲವರು ಜೀರೋ ಪಾಯಿಂಟ್ ನೋಡಲು ಹೊರಟಿದ್ದರು. ನಮ್ಮದಿನ್ನು ಬೆಳಗ್ಗಿನ ಹೊಟ್ಟೆ ಪೂಜೆ ಮುಗಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಿಕ್ಕಿಂ ತಿಂಡಿ ಸಿಗುವುದೆಂಬ ಬೋಡರ್್ ನೋಡಿ ಗುಡಂಗಡಿ ಒಳ ಹೊಕ್ಕೆವು.
ಯಾಕ್ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ    ಯುವಕ.....

     ಟಿಬೆಟಿನ  ತುಪ್ಕಾ ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿ   ನಿರತ ಮಹಿಳೆ.
 ಅಂಗಡಿ ಸಂಖ್ಯೆ 46ರಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಂ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಯಾಕ್ ಮಾಂಸವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಕೂತಿದ್ದನೊಬ್ಬ. ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ತಿಂಡಿ ತುಪ್ಕಾ ಮತ್ತು ನಮಕೀನ್ ಚಹಗೆ ಆರ್ಡರಿಸಿದೆವು. ಒಂದತ್ತು ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ತಯಾರಾದ ತುಪ್ಕಾ ತಿಂದು ಹೊರಟೆವು. 4-5 ತಿಂಗಳು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿ ಹಿಂದಿರುಗುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗರೊಂದಿಗೆ ಚೌಕಾಸಿಗಿಳಿದು ಎರಡು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದೆವು. ನೆಪಾಲಿಯನ್ ಕುಪರ್ಿಯೊಂದು ಈಗಾಗಲೇ ನಮ್ಮ ಜೊತೆಯಾಗಿತ್ತು. 
ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಸಿಗಬಹುದೆನ್ನುವಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೆನೆ ಹಾಲ ಮೆತ್ತಿಕೊಂಡ ಹಿಮ ಹೊತ್ತ ಶಿಖರಗಳು.
ತಿಸ್ತಾ ನದಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ..

      ಸುತ್ತಲೂ ಹೂ ಕಣಿವೆ. ಜೀರೊ ಪಾಯಿಂಟ್ ಹೋಗುವ ಮನಸ್ಸಿದ್ದರೂ ದಿನಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದಿರುಗುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಿಸಿ ನೀರ ಬುಗ್ಗೆಯೊಂದನ್ನು ನೋಡಿ ಅದರ ಉಗಮದಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಟ್ಟು ಕೂರುವ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಹುಡುಕಿದೆವು, ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಉಗಮವೆಲ್ಲೋ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಒಂದು ಪೈಪೊಂದನ್ನು ನೀಡಿ ಸಣ್ಣ ಈಜು ಹೊಂಡ ನಿಮರ್ಿಸಿದ್ದರು. ಆದರಿದು ಗಲೀಜಾಗಿತ್ತು. ನಿರಾಶರಾಗಿ ಹೊರಟೆವು. 
ಕೇವಲ ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳಿಗೆ ಬಂದರೆ ಈ ಸೌಂದರ್ಯ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿ ಜನ ಜೀವವ ಅರಿಯಲು ಏನೇನೂ ಸಾಲದು. ಚಳಿಯ ದಿನಗಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೈದು ದಿನ ಬರುವ ಇರಾದೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೂ ಕಣಿವೆಗೆ ಬಾಯ್ ಬಾಯ್ ಎಂದೆವು.

ಬೇಟೆಗಾರನೇ ಬಲಿಯಾದಾಗ............

      ಜೇಡನ ಬಲೆಗೊಂದು ಕೀಟಬಿತ್ತೆಂದು ಖುಷಿಯಲ್ಲಿದ್ದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜೇಡ ಅದನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತೆ ಎಂದು ಕಾದು ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದೆ. ಆದರಿಲ್ಲಿ ಆದದ್ದೇ ಬೇರೆ. ಎಷ್ಟೇ ಹೊತ್ತಾದರೂ ಅಲುಗದ ಜೇಡ ನೋಡಿ ನೋಡಿ ಸುಸ್ತಾಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿದಾಗ ತಿಳಿಯಿತು ಬಲಿಯಾದ್ದದ್ದು ಬೇಟೆಗಾರನೇ ಎಂದು. ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಜೇಡ ಹಿಡಿದಂತಿದ್ದ ಹುಳ ಅಲುಗಲು ಶುರುವಾಯಿತು.

      ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೇಡದ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಕೀಟವನ್ನು ಜೇಡ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತೆ ಆದರಿಲ್ಲಿ ಬಲೆಗೆ ಬಿದ್ದ ಕೀಟವೇ ಜೇಡವನ್ನೇ ಬೇಟೆಯಾಡಿತು! ಮೊನ್ನೆ ಮುಂಜಾವಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಿಕ್ಕ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ವಿಸ್ಮಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿತು. ಮನೆಗೆ ಮರಳುವ ತವಕದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸತ್ತರು ಯಾರು ಉಳಿದರೆಂದು ಗೊತ್ತಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ!
Who is hunting whom? with a rare spider

With a rare spider

ಕೈ ಬೀಸಿ ಕರೆಯುತಿದೆ ಕಾರವಾರದ ಕಡಲು...

              ಕಡಲ ಒಳಗಿನ ವಿಚಿತ್ರ ವಿಸ್ಮಯಗಳ ಹೇಳಲಿ ಹೇಗೆ? ಏನುಂಟು ಏನಿಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ. ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಚಂಡ ಸೆಖೆಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ. ಕಂಡ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿ ವರ್ಗ. ಸೀಲ್ಗಳು ಕಡಲ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸ್ವಚಂದದ ಹಾರಾಟ. ದಿವ್ಯ ಏಕಾಂತದ ಸೆಳೆತ. ಆಯಿಸ್ಟರ್ಗಳ ಪ್ರಪಂಚ.   ಒಂದೇ ಎರಡೇ. ಮರೆಯದ ಪ್ರವಾಸದ ಒಂದು ನೋಟ ನಿಮ್ಮ ನೋಟಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಬಿಂಬಗಳು.. ಮತ್ತೊಮ್ಮ ಕಾರವಾರದ ದ್ವೀಪಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ  ಬರೆಯುವೆ..















ಬೆಳ್ಳಿಯೂರಿನ ಬೆಡಗಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಳು ಮೊನ್ನೆ!

 ಬೆಳ್ಳಿಯೂರಿನ ಬೆಡಗಿ
ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಳು ಮೊನ್ನೆ
ಕದ್ದು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು ನನ್ನೇ
ನೋಡಿದೆನವಳ ನಾನೂ ಕದ್ದೇ
ಬಿಡದೇ ಕದ್ದೆ ಅವಳ ನಿದ್ದೆ

ವಾಸಿಯಾಗಿಲ್ಲ ಅವಳ ಹುಚ್ಚು
ಎಷ್ಟೇ ಕೊಟ್ಟರೂ ಮದ್ದು!
ದಿನವಿಡಿ ಇವಳದೇ ಸದ್ದು.
ಹೊಂಗನಸೊಂದನ್ನು
ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡೇ ಇದ್ದೇ  ಸೊಂಟಕ್ಕೆ
ಜಾರಿಹೋಗದಂತೆ ಬಿದ್ದು.

ತಳುಕು ಬಳುಕಿನ ಬಳ್ಳಿ
ಅಡಗಿಕುಂತವಳೆ ಕಳ್ಳಿ
ಮನ ಕದ್ದ ಮಳ್ಳಿ
ಅಡವಿಯೊಳಗಿನ ಚೆಂದುಳ್ಳಿ!

ಶ್ರೀಧರ್ ಎಸ್. ಸಿದ್ದಾಪುರ.

ಒಂದು ಆರ್ಕಿಡ್ ಸಸ್ಯ

On Way to Jari Falls